فاز اول طرح واگذاري سهام عدالت با هدف رنگين كردن سفره فقرا با پول نفت در طول يكسال گذشته اجرا شد. هماكنون چهار ميليون و 600 هزار ايراني 230 هزار ميليارد تومان از سهام سبد سهام عدالت را دريافت كردهاند، سبد سهامي كه شامل بخشي از سهام سه شركت صنعتي و معدني چادرملو، پتروشيمي شيراز و سيمان كارون است. مطابق اعلام رسمي رئيس هيات عامل سازمان خصوصيسازي پس از برگزاري مجامع عمومي اين شركتها در تيرماه، توزيع اولين سود سهام عدالت از خردادماه سال 86 آغاز خواهد شد. بدين ترتيب حداكثر تا پنج ماه ديگر پول نفت روانه سفره فقرا خواهد شد و حدود دو سال انتظار براي تحقق آرمانيترين شعار دولت نهم در حوزه اقتصاد و عدالتطلبي به پايان خواهد رسيد. شعاري كه بيشترين انتقادها را از سوي صاحبنظران مسائل اقتصادي متوجه خود ساخت. تجربه تلخ واگذاري عمومي سهام شركتهاي دولتي از سوي كشورهاي اروپاي شرقي كه به افزايش شكاف طبقاتي، انحصار در مالكيت سهام شركتها، رشد نرخ تورم، بحران مديريت واحدهاي مشمول واگذاري و بيعدالتي در توزيع سهام منجر شد، اساس انتقادهاي مطرح عليه طرح سهام عدالت را تشكيل ميدهد. گذشته از اين دشواري شناسايي فقرا در جامعه ايران نقد بوميتري است كه در يك سال گذشته موفقيت اين طرح را در رعايت عدالت براي تحقق عدالت به چالش كشيده است. حول محورهاي ياد شده تاكنون يك كتاب و بيش از يكصد مقاله به چاپ رسيده كه بازخواني اين نقدها را تكراريتر از آن كرده كه حوصله را سر نبرد. گذشته از اين ديگر براي هر نقدي دير شده و بايد در ورطه عمل نتايج اجراي طرح را ارزيابي كرد. به دليل اين كه هر سه شركت مشمول واگذاري سهام عدالت عضو بورس اوراق بهادار تهران هستند، اطلاعات بهنسبه شفافي دارند و از هماكنون ميتوان سود اين سبد و ماحصل يكسال انتظار را براي صاحبان سهام عدالت برآورد كرد.
پتروشيمي شيراز
قيمت هر سهم اين شركت در معاملات جاري بورس اوراق بهادار تهران حدود 92 تومان است. بر پايه آخرين اعلام اين شركت، سود پيشبيني شده براي هر سهم اين شركت 4/8 تومان است. اين سهم هماكنون با 46 هزار تقاضاي فروش و بيش از يك ميليون و 331 هزار تقاضاي خريد مواجه است كه شكاف 270 توماني ميان پيشنهادهاي خريد و فروش باعث قفل شدن مبادلات اين سهم شده و در واقع تقاضاهاي خريد را غيرموثر كرده است. نسبت قيمت به سود هر سهم اين شركت هم حدود 11 مرتبه است.
سيمان كارون
هر سهم اين شركت اين روزها به بهاي تقريبي 8/416 تومان در بورس اوراق بهادار تهران داد و ستد ميشود. سود پيشبيني شده براي هر سهم سيمان كارون هم 2/87 تومان برآورد شده است. اين شركت با تقاضاي فروشي به حجم 15 هزار سهم مواجه است، بدون اينكه حتي يك خريدار داشته باشد. نسبت قيمت به سود هر سهم اين شركت هم 8/4 مرتبه است.
صنعتي و معدني چادرملو
اين شركت داراي گرانترين سهم در ميان اعضاي سبد سهام عدالت است. بهاي بازاري هر سهم چادرملو حدود 615 تومان است. سود پيشبيني شده شركت براي هر سهم هم 7/50 تومان است. براين اساس اين سهم داراي بالاترين نسبت قيمت به سود هر سهم در مقايسه با دو شركت ديگر است. نسبت P/E چادرملو بيش از 12 مرتبه است. هماكنون 70 هزار سهم چادرملو در بورس تهران متقاضي خريد دارد ولي تنها 47 هزار و 900 سهم اين شركت در صف فروش يافت ميشود. البته تقاضاي خريد محدوده قيمتي 600 تا 615 تومان را پيشنهاد دادهاند ولي فروشندگان به قيمتهاي 700 تا 1436 تومان طمع كردهاند و پاي معامله حاضر نميشوند.
بيشترين پول نفت
با توجه به نسبت P/E سه شركت مشمول طرح سهام عدالت، هرچه سهم شركت سيمان كارون كه داراي پايينترين نسبت قيمت به سود سهم است، در سبد سهام عدالت بالاتر باشد، سود سبد بالاتر خواهد بود. اين بدان معنا است كه اگر سبد سهام عدالت با تكسهم سيمان كارون بسته شود، به هر مشمول طرح سهام عدالت، 1199 سهم از سهام اين شركت تعلق ميگيرد. با توجه به سود پيشبيني شده اين سهم در بورس، سود سالانهيي معادل 104 هزار و 606 تومان به هر فرد مشمول كه حداكثر 500 هزار تومان سهام عدالت دريافت كرده، پرداخت ميشود. يعني سود ماهانه سهام عدالت براي هر فرد حداكثر 8 هزار و 717 تومان خواهد بود. حال با احتساب اين پيشفرض كه به هر خانوار مشمول طرح حداكثر تا سقف 5 نفر سهام عدالت 500 هزار توماني توزيع ميشود، سود ماكزيمم ماهيانه سهام عدالت براي هر خانوار فقير 43 هزار و 586 تومان خواهد بود. در صورتي كه سهم سهام چادرملو در اين سبد حداكثر ممكن باشد، سود سهام عدالت به پايينترين ميزان خود ميرسد. در اين صورت به هر فرد مشمول حدود 813 سهم چادرملو تعلق ميگيرد كه سود ساليانه 41 هزار و 219 و ماهانه 3 هزار و 434 توماني به ارمغان ميآورد. بدين ترتيب حداقل سود ماهيانه هر خانوار 5 نفره مشمول طرح 17 هزار و 174 تومان خواهد بود. اگر غالب سهام عدالت هم از سهام پتروشيمي شيراز پر شود آنگاه هر خانوار مشمول ماهيانه 19 هزار و 42 تومان سود دريافت خواهد كرد. بدينترتيب سود ميانگين سبد سهام عدالت به 26 هزار و 600 تومان در ماه براي هر خانوار 5 نفره مشمول خواهد بود. حتي با احتساب حداكثر سود اين سبد كه از 43 هزار و 600 تومان فراتر نخواهد رفت، بديهي است كه نميتوان انتظار رنگين شدن سفره فقرا را بيش از آنچه كميته امداد امامخميني (ره) و ساير نهادهاي امدادي رنگين ميكنند، داشت. حال اين واقعيت هم بايد در نظر گرفته شود كه در سالهاي اوليه پرداخت سود، بخشي از مبلغ مورد اشاره بابت پرداخت اقساط 500 هزار تومان سهام توزيع شده به دولت كسر خواهد شد. آيا معقولتر نيست اين خانوارها به جاي سركردن با توهم پولدار شدن بلافاصله دو ميليون و 500 هزار تومان سهام خود را وكالتي هم كه شده بفروشند و با خريد يك پيكان فرسوده، شغل پردرآمدتر مسافركشي را به جاي سهامدار بودن و ارتقاي فرهنگ سهامداري انتخاب كنند؟